Sokrates (469-399 p.n.e)
Sokrates był starożytnym greckim filozofem żyjącym w V wieku p.n.e. Uważany jest za jednego z najważniejszych myślicieli w historii filozofii. Sokrates nie pozostawił po sobie żadnych dzieł pisanych, a jego nauki znamy przede wszystkim z dialogów napisanych przez jego ucznia Platona. Sokrates znany jest ze swojej dialektyki, tzw. metody sokratejskiej, w której zadaje serię pytań, aby dojść do prawdy. Jego filozofia skupiała się na etyce i moralności, a jego słynne słowa „Wiem, że nic nie wiem” podkreślały jego podejście do wiedzy i mądrości.
Metoda sokratejska
Dialektyka Sokratesa, zwana także metodą Sokratesa, jest metodą dialogiczną stosowaną przez Sokratesa, aby pomóc swoim rozmówcom w uzyskaniu głębszego zrozumienia prawdy. Zamiast bezpośrednio przekazywać wiedzę, Sokrates zadawał pytania mające na celu zachęcenie rozmówców do samodzielnego myślenia i refleksji nad swoimi przekonaniami. Sokrates często zachowywał się jak osoba, która nic nie wie, a w rozmowie szuka wiedzy. Zadawał pytania, w których rozmówca zaprzeczał własnemu zdaniu. W ten sposób rozmówca zaczął zauważać luki i sprzeczności w swoich przekonaniach, co skłaniało go do głębszej refleksji i często zmieniał zdanie.
Metoda sokratejska składała się z dwóch etapów: elenktycznego i majeutycznego. W etapie elenktycznym Sokrates zadawał pytania, które miały na celu zbijanie argumentów rozmówcy i wykazywanie błędów w jego myśleniu. W etapie drugim, majeutycznym, Sokrates pomagał rozmówcy “wydobyć” ukrytą wiedzę poprzez dalsze pytania i dyskusję.
Jednym z przykładów metody Sokratesa jest rozmowa w dialogu “Menon”. Sokrates rozmawia z Menonem na temat definicji cnoty. Menon z początku twierdzi, że cnota to zdolność do rządzenia ludźmi. Sokrates zadaje pytania, które prowadzą do wniosku, że ta definicja nie jest wystarczająca, ponieważ nie uwzględnia cnoty u dzieci i niewolników, którzy nie rządzą. W ten sposób Sokrates pomaga Menonowi zrozumieć, że jego początkowa definicja nie była kompletna.